Qarshida va Qashqadaryoda
tozalash inshootlari.
Qarshida tozalash inshootlarini ikki narsani hisobga olib loyihalaymiz: viloyatning gaz sanoati va suv taqchilligi. Sanoat maydonchalari, bazalar, AYOQSh va metan shoxobchalari neft mahsulotlari va qumli oqova beradi, quruq iqlimda esa tozalangan suv shunchaki oqizib yuborish uchun juda qimmatli.
Qashqadaryoda kimga o‘z tozalash inshooti kerak
Viloyatda yirik gaz konlari va qayta ishlash korxonalari bor, ularning atrofida esa servis bazalari, ustaxonalar, avtoparklar va vaxta shaharchalari. Yo‘llar bo‘yida — AYOQSh, metan shoxobchalari, kafe va avtoyuvish joylari. Qarshi, Shahrisabz va tuman markazlarida — maktablar, shifoxonalar, mehmonxonalar va kichik oziq-ovqat sexlari.
Nima qilmasligimizni darhol aytamiz. Burg‘ilash eritmalari, qatlam suvlari va ishlatilgan moylar neft tutgich uchun oqova emas va seriyali uskunaning vazifasi ham emas: ular bilan ishlashning o‘z texnologiyasi va o‘z ruxsatnomalari bor. Bunday obyektlarda bizning ishimiz — maishiy va yomg‘ir oqovalari, texnika yuvish, suv tayyorlash va zararsizlantirish.
AYOQSh va sanoat maydonchasi uchun neft tutgich: quvurga emas, yomg‘irga qarab hisoblaymiz
Yomg‘ir oqovasining hisobiy sarfi suv yig‘ish maydoni, qoplama turi va yomg‘ir jadalligi bo‘yicha ҚМҚ 2.04.03-19 asosida olinadi. «Mavjud quvur diametri bo‘yicha» tanlash ikki tomonga ham bir necha barobar xato beradi. Neft tutgich o‘lchami — bu EN 858 bo‘yicha nominal sarf: НЕФ-10 10 l/s ga mo‘ljallangan.
Quruq iqlimda yomg‘ir oqovasining o‘ziga xosligi bor. Yomg‘ir kam yog‘adi, quruq davrda maydonchada chang, qum va mashinalardan tomgan moy to‘planadi, shuning uchun birinchi yuvilma eng iflos bo‘ladi. Shu sababli bu yerda neft tutgich oldiga odatda xuddi shu sarfdagi qum tutgich qo‘yiladi, yirik chiqishda esa to‘plagich: u oqovaning eng ifloslangan qismini qabul qilib, tozalashga bir tekis sarf bilan beradi.
EN 858 bo‘yicha I sinf — sinov sharoitida chiqishda neft mahsulotlari 5 mg/l dan oshmasligi. Oqizish talablari qat’iyroq bo‘lsa, separatordan keyin sorbsion qo‘shimcha tozalash qo‘yiladi va uning resursi alohida hisoblanadi. Yuvish vositalari va yog‘sizlantirgichlardan hosil bo‘lgan emulsiyalar gravitatsiya bilan ajralmaydi — bunday oqovalarni tanlovdan oldin aniqlaymiz.
Tozalangan suv — sug‘orish va texnik ehtiyojlarga
Qarshi cho‘li Amudaryo suvi bilan sug‘oriladi, uni magistral kanalning nasos stansiyalari kaskadi ko‘taradi — bu yerda suv tom ma’noda qimmat. Shuning uchun LOIdan keyingi tozalangan oqovani oqizib yubormay, ishlatish ko‘pincha foydaliroq: yashil hududlarni sug‘orish, texnika yuvish, ichki yo‘llarda changni bostirish uchun.
Buning uchun sxemaga zararsizlantirish va to‘plagich qo‘shiladi. ЭЛХ xloratori natriy gipoxlorit eritmasini osh tuzidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri obyektda ishlab chiqaradi; tozalangan oqova uchun odatiy doza 3–10 mg/l, aniqrog‘i — hisob bo‘yicha. Shishatolali plastikdan yer osti rezervuari suvni bug‘lanishsiz va quyoshda ko‘karmasdan saqlaydi hamda uni oqova kelgan paytda emas, sug‘orish jadvali bo‘yicha beradi.
Suvga talablar undan qanday foydalanishga bog‘liq. Tomchilatib sug‘orishda asosiysi — filtrlash, aks holda tomizgichlar tiqilib qoladi. Yomg‘irlatib sug‘orish va changni bostirishda suv purkaladi, shuning uchun zararsizlantirishga talablar qat’iyroq. Sxemani aniq maqsadga hisoblaymiz va tanlangan komplektatsiya yetmasa, ochiq aytamiz.
Quduqdan ichimlik suvi: osmos qachon kerak, qachon yo‘q
Hududdagi yer osti suvlari ko‘pincha minerallashgan, lekin osmos birinchi sotib olinadigan narsa emas. Avval suvning to‘liq tahlili va O‘z DSt 950:2011 bilan solishtirish. Faqat temir yoki qattiqlik oshgan bo‘lsa, ko‘pincha temirsizlantirish yoki yumshatish yetarli. Teskari osmos umumiy tuz miqdori, sulfatlar yoki xloridlar me’yordan yuqori bo‘lganda o‘zini oqlaydi.
Ikkinchi savol — ichish uchun haqiqatan qancha suv kerak. Ichimlik liniyasi — oshxona va ichimlik jo‘mraklari — uchun osmos butun suv ta’minoti uchun osmosdan bir necha barobar kichik, dush, tozalash va sug‘orish suvi esa usiz beriladi. Qurilma kichikroq — konsentrat ham kamroq, uni ham qayergadir chiqarish kerak.
Minerallashgan suv xlorator uchun ham masala. Qattiq suvda ЭЛХ elektrodlarini quyqa bosadi, shuning uchun tuz eritmasi tayyorlanadigan suv yumshatiladi; yumshatgich tahlil bo‘yicha tanlanadi.
Bundan nimani SUVSANOAT ishlab chiqaradi
Shishatolali plastik korpuslarni o‘zimiz tayyorlaymiz: neft tutgich, qum tutgich, yog‘ tutgich, LOI BIO, rezervuar va tenglashtirgichlar, KNS korpuslari; PP/PVXdan ichki uzellar, obvyazka, ramalar, dastlabki tozalash filtr sig‘imlari. ЭЛХ xloratorlari va ДОЗ dozalash stansiyalarini yig‘amiz: rama, baklar, obvyazka va shkaf — bizniki, elektroliz yacheykasi, to‘g‘rilagich va dozalovchi nasoslar — sotib olinadi.
Teskari osmos qurilmasini o‘z ramamizda, o‘z baklarimiz, obvyazka va boshqaruv shkafimiz bilan yig‘amiz, membranalar, ularning korpuslari va yuqori bosimli nasoslarni esa sotib olamiz. Havo puflagichlar, diffuzorlar, datchiklar, klapanlar, PLC ham sotib olinadi — barcha markalar spetsifikatsiyada ko‘rsatiladi.
Qarshiga yetkazish, montaj va nima yuborish kerak
Toshkentdan Qarshigacha trassa bo‘ylab taxminan 450 km. Korpuslarni avtotransportda olib boramiz; 50 m³ dan katta rezervuarlar umumiy kollektorli bir necha korpusdan yig‘iladi. Kotlovan, plita va ko‘mishni buyurtmachining quruvchilari bizning topshirig‘imiz bo‘yicha bajaradi, korpuslarni o‘rnatish, obvyazka, ulash va ishga tushirish-sozlash — bizning brigada zimmasida. Hisob uchun yuboring:
- yomg‘ir oqovasi uchun — qoplamalar maydoni va turi ko‘rsatilgan maydoncha rejasi, chiqish belgisi;
- maishiy oqova uchun — smenalar bo‘yicha odamlar soni, baza yoki shaharchaning ish rejimi;
- qayta foydalanish uchun — nimani va qanday sug‘oramiz: tomchilatib, yomg‘irlatib, changni bostirish;
- ichimlik suvi uchun — quduqning to‘liq tahlili va ichimlik liniyasiga kerakli sarf;
- oqova hozir qayerga ketadi va qabul qiluvchining talablari qanday.
Qashqadaryoning tipik vazifalari uchun modellar
Hisobni ulardan boshlash qulay. Aniq o‘lcham — suv yig‘ish maydoni, odamlar soni va suv tahlili bo‘yicha.
To‘liq xususiyatli tipo‘lcham qatorlari — liniyalar sahifalarida.
Qarshidagi tozalash inshootlari haqida savollar
AYOQSh yoki metan shoxobchasi uchun qanday neft tutgich kerak?
Maydonchadagi yomg‘ir sarfiga hisoblangani: u suv yig‘ish maydoni, qoplama va yomg‘ir jadalligi bo‘yicha ҚМҚ 2.04.03-19 asosida hisoblanadi. Neft tutgich oldiga xuddi shu sarfdagi qum tutgich qo‘yiladi. EN 858 bo‘yicha I sinf sinov sharoitida neft mahsulotlari 5 mg/l dan oshmasligini bildiradi; qat’iyroq talab uchun sorbsion qo‘shimcha tozalash qo‘shiladi.
Hududni tozalangan oqova bilan sug‘orsa bo‘ladimi?
Ko‘pincha ha — zararsizlantirish va suvni jadval bo‘yicha beradigan to‘plagich bilan. Talablar sug‘orish usuliga bog‘liq: tomchilatib sug‘orish filtrlashni, yomg‘irlatib sug‘orish va changni bostirish esa qat’iyroq zararsizlantirishni talab qiladi. Sxemani aniq maqsadga hisoblaymiz va yetmasa, ochiq aytamiz.
Quduqda sho‘r suv. Teskari osmos kerakmi?
Tahlil hal qiladi. Me’yordan faqat temir yoki qattiqlik oshgan bo‘lsa, osmos odatda kerak emas. Tuz miqdori, sulfatlar yoki xloridlar oshgan bo‘lsa — kerak, lekin odatda faqat ichimlik liniyasiga: shunda qurilma kichikroq va konsentrat kamroq bo‘ladi.
Burg‘ilash eritmalari va qatlam suvlarini qabul qilasizmi?
Yo‘q. Bu neft tutgichning vazifasi emas va bizning seriyali uskunamiz ham emas: bunday chiqindilarning o‘z texnologiyasi va ruxsatnomalari bor. Kon va bazada biz maishiy va yomg‘ir oqovalari, texnika yuvish, suv tayyorlash va zararsizlantirish bilan shug‘ullanamiz.
ЭЛХ elektrolizyoriga nega yumshatgich kerak?
Qattiq suvda elektrodlarni quyqa bosadi va yacheyka unumdorligini yo‘qotadi. Shuning uchun tuz eritmasi tayyorlanadigan suv yumshatiladi — yumshatgich tahlil bo‘yicha tanlanadi. ЭЛХ o‘zi osh tuzidan 6–8 g/l eritma oladi va har bir kilogramm faol xlor uchun 3,2 kg tuz hamda 4,5 kVt·soat sarflaydi.
Hududlar va mavzuga oid yechimlar
Maydoncha va suvni tasvirlab bering —
tozalash va sug‘orishni hisoblaymiz.
Qoplamalari ko‘rsatilgan maydoncha rejasi, odamlar soni, quduq tahlili va nimani sug‘orish rejalashtirilgani. Sxema, korpuslar tanlovi va «o‘zimiz ishlab chiqaramiz / sotib olamiz» bo‘linishli uskunalar tarkibini qaytaramiz. Tanlov va hisob bepul.
HISOB OLISH