Tozalash inshootini loyihalashdan
oldin qanday tahlillar kerak.
Tozalash inshootini loyihalashdan oldin qanday tahlillar kerakligi obyektga bog‘liq, lekin qoida bitta: oqova tarkibi va uning kelish grafigi uskunalar katalogidan muhimroq. Qaysi ko‘rsatkichlarni topshirish, namunani qanday olish, obyekt hali bo‘lmasa tahlil o‘rniga nimadan foydalanish va quduq suvini tayyorlash uchun nima kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Oqova suvning qaysi ko‘rsatkichlarini topshirish kerak
Asosiy to‘plam biologik tozalashli deyarli har bir obyektga kerak; har bir ko‘rsatkich yonida — u loyihaga nima uchun kerakligi.
- BPK₅ — bakteriyalar oksidlaydigan organika: bioreaktor hajmi, havo va il o‘sishi shu bo‘yicha hisoblanadi.
- KXE — oksidlanadigan barcha organika. BPK₅/KXE nisbati biologiya uddalay olishini ko‘rsatadi. Darsliklardagi mo‘ljal: taxminan 0,5 va undan yuqori bo‘lsa, oqova oson oksidlanadi, taxminan 0,3 dan past bo‘lsa, organikaning sezilarli qismi biologik qiyin oksidlanadi.
- Muallaq moddalar — panjaralar, qum tutgichlar va tindirgichlarga yuklama, cho‘kma miqdori.
- Yog‘lar — restoran oshxonalari, yemakxonalar, oziq-ovqat sexlari: yog‘ tutgich o‘lchami va biologiyani himoyalash. Neft mahsulotlari — avtoyuvish, AYOQSh, avtoturargohlar, ustaxonalar: neft tutgich; ular biologiyaga ham zarar qiladi.
- Ammoniy azoti va umumiy azot — nitrifikatsiya va denitrifikatsiya kerakmi va ular uchun qancha hajm ajratish kerak. Nitrifikatsiya ishqoriylikni sarflaydi, shuning uchun uni ham topshirgan foydali.
- Umumiy fosfor yoki fosfatlar — reagent bilan chiqarish kerakmi.
- pH va harorat — biologiya tor chegaralarda ishlaydi: kislotali va ishqoriy tashlamalar tenglashtirgichda yoki neytrallash bilan so‘ndiriladi, sovuq oqova nitrifikatsiyani sekinlashtiradi.
- SFM (sirt-faol moddalar) — kir yuvish korxonalari, avtoyuvish, oziq-ovqat korxonalari: aerotenkda ko‘pik va ilga yuklama.
- Tuz miqdori — quruq qoldiq, xloridlar, sulfatlar: yuqori minerallashuv biologiyani susaytiradi va tozalangan suv bilan sug‘orishni cheklaydi, sulfatlar betonga agressiv.
Soha ko‘rsatkichlari: asosiy to‘plamga nima qo‘shiladi
Ishlab chiqarishda nima ishlatilsa, o‘sha oqovaga tushishi mumkin. Shuning uchun ro‘yxatning eng yaxshi manbai — ma’lumotnoma emas, korxona texnologi va ishlatiladigan reagentlar hamda yuvish vositalari ro‘yxati. Bakteriyalar uchun zaharli moddalar alohida izlanadi: og‘ir metallar, dezinfeksiya vositalari, erituvchilar. Ularning tashlanishi biologiyani to‘xtatib qo‘yishi mumkin, u holda bunday oqim avval alohida tozalanadi.
- Sut va go‘sht korxonalari: yog‘lar, oqsilli organika, qassobxonalarda — qon; yuvish eritmalari kislotali va ishqoriy tashlamalar beradi.
- To‘qimachilik va bo‘yoqxonalar: ranglilik, bo‘yoqlar, SFM, harorat, pH.
- Galvanika va metallga ishlov berish: og‘ir metallar, neft mahsulotlari, emulsiyalar.
- Shifoxonalar: dezinfeksiya vositalari, qoldiq xlor, mikrobiologik ko‘rsatkichlar.
- Avtoyuvish shoxobchalari: neft mahsulotlari, muallaq moddalar va qum, SFM.
Namunani qanday olish va yangi obyektda tahlil o‘rniga nima olinadi
Qulay paytda kanalizatsiya qudug‘idan olingan bir martalik namuna oqova haqida deyarli hech narsa aytmaydi: ertalab u yerda bir xil suv, sex yuvilgandan keyin — boshqacha. Hisob uchun o‘rtacha sutkalik namuna kerak: sutka davomida har soatda shu soat sarfiga mutanosib ulush olinadi va umumiy sovitilgan idishga quyiladi. Alohida — eng ko‘p oqadigan paytlardagi bir martalik namunalar: uskunani yuvish, smena oxiri, sanitariya ishlovi.
Rejim o‘zgarsa — ish va dam olish kuni, mavsum cho‘qqisi, — bir sutka kamlik qiladi. Bir vaqtning o‘zida soatlar bo‘yicha sarf yozib boriladi: suv hisoblagichi yoki qabul qiluvchi sig‘imdagi sath bo‘yicha. Namuna mavjud har qanday tozalashdan oldin olinadi, ishlab chiqarishning tarkibi turlicha bo‘lgan oqimlari esa alohida topshiriladi — shunda qaysi birini alohida tozalash kerakligi ko‘rinadi. Yog‘lar va neft mahsulotlari alohida bir martalik namuna sifatida shisha idishga olinadi: ular umumiy shishadan quyib olinmaydi, chunki devorlarda qoladi. Har bir ko‘rsatkich uchun idish va konservatsiyani laboratoriya belgilaydi.
Obyekt hali qurilmagan bo‘lsa, tahlil qiladigan narsa yo‘q. Turar-joy, mehmonxona, maktabning maishiy oqovasi uchun hisob ҚМҚ 2.04.03-19 dagi aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan solishtirma ifloslanish yuklamalari bo‘yicha, alohida binolarning sarfi esa ҚМҚ 2.04.01-98 bo‘yicha olib boriladi. Ishlab chiqarish uchun o‘xshash ishlab turgan korxona tahlillari va texnologik reglament olinadi: operatsiyalarga suv sarfi, yuvish vositalari, smenalar rejimi. Ishga tushirilgandan keyin nazorat tahlili qilinadi va rejim shunga qarab sozlanadi.
Suv tayyorlash uchun quduq suvi tahlili
Ichimlik suvi uchun tahlil ikki savolga javob beradi: suv O‘z DSt 950:2011 standartiga mosmi va undan aynan nimani chiqarish kerak. Texnik suv uchun — aniq iste’molchi nimani talab qiladi: qozon, avtoyuvish, kir yuvish korxonasi, texnologiya. Qaysi ko‘rsatkich nimaga ta’sir qilishi — quyidagi jadvalda.
Namuna quduq suvi bir muddat tortib tashlangandan keyin, suv o‘zgarishdan to‘xtaganda olinadi: quvurda turib qolgan suv ko‘rsatkich bo‘la olmaydi. Ikki valentli temir havoda oksidlanadi, vodorod sulfid uchib ketadi — bunday ko‘rsatkichlar tez aniqlanadi yoki laboratoriya ko‘rsatmasiga ko‘ra namuna joyida konservatsiya qilinadi. Teskari osmos uchun kremniy, bariy va stronsiyni o‘z ichiga olgan to‘liq ion tarkibi kerak: ular ruxsat etilgan konsentrlash darajasini cheklaydi.
Tahlildan tashqari qanday ma’lumotlar kerak
Sarfsiz tahlil — ma’lumotlarning yarmi. Loyihachilar uchun so‘rovnomalardagi eng muhimi:
- Sarf: sutkalik hajm, soatlar bo‘yicha grafik, eng yuqori paytlar va mavsumiylik, foydalanuvchilar soni va ish rejimi.
- Oqova qayerga tashlanadi: shahar kanalizatsiyasiga — tarmoq egasining texnik shartlari va Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 3-fevraldagi 11-son qarori bo‘yicha qabul qilish tartibi; suv havzasi, ariq yoki sug‘orishga — shu qabul qiluvchi uchun suvga qo‘yiladigan talablar.
- Balandlik belgilari ko‘rsatilgan bosh reja yoki topografik plan: binodan chiqish quvuri va uning chuqurligi, yer va kollektor belgilari, inshootlar uchun joy, cho‘kmani olib ketish uchun kirish yo‘li.
- Qidiruv bo‘yicha grunt va yer osti suvlari — yer osti korpuslari uchun bu qalqib chiqishga hisob demak.
- Elektr ta’minoti: mavjud quvvat va kuchlanish.
- Kim xizmat ko‘rsatadi: qanchalik murakkab texnologiya qo‘yish oqilona ekani shunga bog‘liq.
Bundan nimani o‘zimiz qilamiz
Tahlillarni siz tanlagan laboratoriya bajaradi. Biz obyektga mos ko‘rsatkichlar ro‘yxati va namuna olish tartibini tuzishga yordam beramiz, natijalar bo‘yicha esa texnologik sxema va inshootlarni hisoblaymiz. Ma’lumot yetishmasa, qaysi biri yetishmasligini ochiq aytamiz va qabul qilingan farazlarni sanab beramiz.
Hisob bo‘yicha shishatolali plastik korpus va sig‘imlarni, PP/PVXdan ichki uzellar va quvur ulanishlarini tayyorlaymiz, boshqaruv shkaflarini yig‘amiz. Nasoslar, havo puflagichlar, membranalar, datchiklar va ultrabinafsha qurilmalari — sotib olinadigan uzellar, ularning markalarini spetsifikatsiyada ko‘rsatamiz.
Quduq suvi tahlili: ko‘rsatkich va sxemadagi yechim
| Ko‘rsatkich | Nimaga ta’sir qiladi |
|---|---|
| Qattiqlik, kalsiy, magniy | yumshatish; qozonlar va issiqlik almashtirgichlarda, elektrolizyor elektrodlarida quyqa |
| Temir va marganets | temirsizlantirish va marganetsdan tozalash: aeratsiya, oksidlash, filtrlash |
| Loyqalik va ranglilik | tiniqlashtirish va filtrlash, ba’zan koagulyatsiya |
| Quruq qoldiq, xloridlar, sulfatlar | teskari osmos kerakmi |
| Nitratlar va ammoniy | ifloslanish belgisi; nitratlar oddiy filtrlashda chiqmaydi — ion almashinuvi yoki osmos |
| Vodorod sulfid | hid; aeratsiya, degazatsiya, oksidlash |
| pH va permanganatli oksidlanuvchanlik | temirning oksidlanish sharoiti, reagentlarni tanlash |
| Mikrobiologiya | zararsizlantirish sxemasi |
| Kremniy, bariy va stronsiyli to‘liq ion tarkibi | teskari osmos hisobi va ruxsat etilgan konsentrlash darajasi |
Ichimlik suvi me’yorlari — O‘z DSt 950:2011 bo‘yicha, texnik suvniki — iste’molchi talablari bo‘yicha; qiymatlar bu yerda keltirilmaydi, bayonnoma amaldagi standart bilan solishtiriladi.
Loyihadan oldingi tahlillar haqida ko‘p beriladigan savollar
Oqova tahlilisiz tozalash inshootini loyihalash mumkinmi?
Yangi turar-joy, mehmonxona yoki maktabning maishiy oqovasi uchun — ha: hisob ҚМҚ 2.04.03-19 dagi aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yuklamalar bo‘yicha olib boriladi. Ishlab chiqarish uchun — yo‘q: o‘xshash korxonalarda ham konsentratsiyalar bir necha barobar farq qiladi va xato biologiyaga tushadi; eng kamida — ishlab turgan o‘xshash korxona ma’lumotlari.
Shahar kanalizatsiyasiga tashlash uchun qanday tahlil kerak?
Ko‘rsatkichlar ro‘yxati va ruxsat etilgan qiymatlarni tarmoq egasi texnik shartlarda belgilaydi; oqovalarni qabul qilish tartibi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 3-fevraldagi 11-son qarori bilan o‘rnatilgan. Shu ko‘rsatkichlar o‘rtacha sutkalik namuna bo‘yicha topshiriladi va shartlar bilan solishtiriladi — farq qanday mahalliy tozalash kerakligini belgilaydi.
Nechta namuna va qancha muddatda kerak?
Eng kamida — xarakterli sutka uchun o‘rtacha sutkalik namuna va eng ko‘p oqadigan paytlardagi bir martalik namunalar. Rejim kunlar yoki mavsumlar bo‘yicha o‘zgarsa, har bir xarakterli rejimda namuna olinadi. Ma’lumot qancha ko‘p bo‘lsa, «noma’lum uchun» shuncha kam zaxira qo‘yishga to‘g‘ri keladi.
BPK KXEdan nimasi bilan farq qiladi va nega ikkalasi kerak?
BPK₅ — bakteriyalar besh sutkada organikani oksidlashga sarflaydigan kislorod, KXE — deyarli barcha organikani kimyoviy oksidlashga ketadigan kislorod. Birinchisi biologiya nimani olishini, ikkinchisi jami organika qanchaligini ko‘rsatadi. Ularning nisbatidan faqat biologik tozalash yetarlimi, bilinadi.
Filtr tanlash uchun quduq suvining qanday tahlili kerak?
Qattiqlik, temir, marganets, loyqalik, ranglilik, quruq qoldiq, nitratlar, ammoniy, vodorod sulfid, pH, oksidlanuvchanlik va mikrobiologiya. Teskari osmos uchun — yana kremniy, bariy va stronsiyli to‘liq ion tarkibi. Namuna quduq suvi bir muddat tortib tashlangandan keyin olinadi.
Turdosh sahifalar
Tahlil va sarfni yuboring —
sxemani hisoblaymiz.
Tahlil bayonnomasi yoki, obyekt hali bo‘lmasa, uning turi, soatlar bo‘yicha sarf va oqova qayerga tashlanishi. Qaysi ma’lumot yetishmasligini aytamiz va uskunalar tarkibi bilan tozalash sxemasini qaytaramiz.
MA’LUMOT YUBORISH