KNSni qanday tanlash:
oqim, bosim, hajm, chuqurlik.
Kanalizatsiya nasos stansiyasi (KNS) to‘rtta kattalik bo‘yicha tanlanadi: maksimal kelish oqimi, bosim, sathlar orasidagi foydali hajm va keluvchi kollektor tagi belgilaydigan chuqurlik. Ularning birortasidagi xato oqovani haydab ulgurmaydigan, tez-tez ishga tushib nasoslarni kuydiradigan yoki noto‘g‘ri belgida turgan stansiyani beradi.
Kelish oqimi: maksimal soatni hisoblaymiz
Nasos oqovani eng yuklangan soatda u kelganidan tezroq haydashi kerak, shuning uchun dastlabki kattalik — 24 ga bo‘lingan sutkalik sarf emas, maksimal soatlik kelish oqimi. Bino uchun u ҚМҚ 2.04.01-98 bo‘yicha sanitariya asboblari orqali, qishloq uchun — aholi va suv chiqarish me’yorlari bo‘yicha ҚМҚ 2.04.03-19 dagi notekislik koeffitsiyenti bilan, ishlab chiqarish uchun — tashlamalar grafigi bo‘yicha hisoblanadi.
Yomg‘ir oqovasi — alohida holat: ҚМҚ 2.04.03-19 bo‘yicha yomg‘ir jadalligi va suv yig‘ish maydonidan olingan sarf butun stansiyani belgilaydi, uni ko‘pincha to‘plash sig‘imi bilan to‘ldiradilar. Ishchi nasos unumdorligi — maksimal kelish oqimidan kam emas; obyekt o‘sishi darhol hisobga olinadi: korpus — kelajakdagi sarfga, nasoslar — hozirgisiga.
Nasos bosimi: faqat ko‘tarish balandligi emas
Talab qilinadigan bosim uch qismdan iborat: geometrik balandlik — nasos to‘xtash sathidan (zaxira uchun — stansiya tubidan) chiqarish nuqtasigacha; bosimli liniyadagi uzunlik bo‘yicha va mahalliy yo‘qotishlar — klapan, zadvijka, burilishlar, chiqishda; erkin bosim — tashlash nuqtasi shartlariga ko‘ra chiqishda kerak bo‘lgan bosim.
Ishchi nuqta — nasos xarakteristikasining tarmoq xarakteristikasi bilan kesishishi: sarf qancha katta bo‘lsa, yo‘qotishlar shuncha katta, shuning uchun «balandlikka qarab» tanlangan nasos unumdorlikni bermaydi. Nuqta stansiyadagi yuqori va pastki sathlarda tekshiriladi. Bitta liniyaga parallel ishlaydigan ikki nasos ikki barobar unumdorlik bermaydi — yo‘qotishlar o‘sadi.
Bosimli liniya diametri — murosa: kichigida yo‘qotishlar o‘sadi, kattasida tezlik o‘z-o‘zini tozalovchi tezlikdan pasayadi va muallaq moddalar quvurda cho‘kadi. Uzun liniyalarda yuqori nuqtalarda vantuzlar, pastki nuqtalarda chiqarish joylari va gidravlik zarbaga tekshiruv kerak; quvurda uzoq turib qolgan oqova chiriydi va chiqishda vodorod sulfid beradi.
Foydali hajm: V = Q·t/4 qayerdan kelib chiqadi
Ishga tushish va to‘xtash sathlari orasiga shunday hajm sig‘ishi kerakki, nasos dvigatel ruxsat etganidan tez-tez ishga tushmasin. Sikl — to‘lish vaqti V/q va haydash vaqti V/(Q − q) yig‘indisi, bu yerda Q — nasos unumdorligi, q — kelish oqimi. Kelish oqimi unumdorlikning yarmiga teng bo‘lganda sikl eng qisqa va 4V/Q ga teng. Bundan V = Q·t/4, bu yerda t = 60/Z daqiqa, Z esa tanlangan nasos pasporti bo‘yicha soatiga ruxsat etilgan ishga tushishlar soni.
Liniyaning katalog hisobida minimal sikl — 7,5 kVt gacha nasoslar uchun 10 daqiqa, quvvatliroqlari uchun 15 daqiqa, ya’ni soatiga 6 va 4 marta ishga tushish. КНС-5 uchun bu 5 m³/soat × 10 daqiqa / 4 = 0,21 m³, КНС-150 uchun — 150 m³/soat × 15 daqiqa / 4 = 9,38 m³, modellar tavsifidagidek; obyektda sikl nasos pasportiga qarab qayta hisoblanadi.
Avtomatik navbatlashish ishga tushishlarni ikki nasos o‘rtasida taqsimlaydi, lekin hisob bitta nasos bo‘yicha olib boriladi: ikkinchisi ta’mirda bo‘lganda, birinchisi ikkalasining ishini bajaradi. Hajmni oshirib yuborish ham mumkin emas — rezervuarda uzoq turgan oqova chiriydi, muallaq moddalar esa tubga cho‘kadi.
Chuqurlik, sathlar va korpusning suzib chiqishi
Chuqurlikni keluvchi kollektor tagining belgisi beradi. Undan pastda tartib bilan avariya sathi, zaxira va ishchi nasoslarning ishga tushish sathlari, foydali hajm va to‘xtash sathi keladi; to‘xtash sathi ostida nasos ishlab chiqaruvchi talab qilgancha botib turadi. Ishga tushish sathi kollektor tagidan past ushlanadi, aks holda oqova kollektorni dimlab qo‘yadi va unda muallaq moddalar cho‘kadi.
Katalog chuqurligi — КНС-100 gacha 3000 mm, КНС-150…КНС-300 da 4000 dan 6000 mm gacha; haqiqiysini kollektor belgisi va muzlash chuqurligini hisobga olib tayyorlaymiz.
Sizot suvlari yuqori bo‘lsa, bo‘sh korpus — qalqovich: itaruvchi kuch botgan hajmning har kubometriga taxminan bir tonna. Hajmi 13,57 m³ bo‘lgan КНС-100 korpusi 505 kg keladi, to‘liq botganda esa uni taxminan 13,6 t kuch itaradi, shuning uchun u ankerli beton plitada turadi: hisobni biz beramiz, plitani quruvchi bajaradi. Sizot suvi bilan ezilishdan korpusni qattiqlik halqalari saqlaydi — qator bo‘yicha kritik bosim 70–73 kPa.
Nasoslar, armatura, avtomatika, ventilyatsiya
- Nasoslar: kamida navbatlashadigan ishchi va zaxira; КНС-100 gacha ular ikkita, КНС-150…КНС-300 da — uchta, nechtasi bir vaqtda ishlashini kelish oqimi hisobi hal qiladi.
- Yo‘naltiruvchilar va tayanch tirsak: nasos korpusga tushmasdan ko‘zdan kechirish uchun ko‘tariladi.
- Kesuvchi mexanizmli nasoslar — kichik diametrli uzun bosimli liniyali kichik stansiyalar uchun; katta sarflarda — erkin o‘tish yo‘lli, uyurmali yoki kanalli nasoslar.
- Har bir nasos bosim tomonida — teskari klapan va zadvijka. Oqova uchun odatda sharli teskari klapanlar olinadi: ular tolalar bilan kamroq tiqiladi.
- Boshqaruv — qalqovichlar yoki sath datchigi: ishga tushish, to‘xtash, zaxira nasos, avariya; to‘lib ketish, nasos buzilishi va elektr uzilishi signallari — shitga va kerak bo‘lsa telefonga.
- Ventilyatsiya — DN110 kirish-chiqish stoyagi: rezervuarda vodorod sulfid hosil bo‘ladi, ichkariga gaz analizatorisiz tushish mumkin emas. Ta’minot — nasoslar quvvati bo‘yicha 380 V, uzilishlar tez-tez bo‘lsa — generatordan kiritish.
Bundan nimani o‘zimiz qilamiz
Qattiqlik halqali shishatolali plastik korpus, yo‘naltiruvchilar, ichki bosim obvyazkasi, xizmat maydonchasi va zinapoyani o‘zimiz tayyorlaymiz; boshqaruv shkafini sotib olingan butlovchi qismlardan yig‘amiz. Nasoslar, klapanlar, zadvijkalar, sath datchiklari va kontrollerlar sotib olinadi: ularni ishchi nuqtaga tanlaymiz va markalarini ochiq yozamiz.
Kotlovan, plita, ankerlash va tashqi tarmoqlar — buyurtmachining qurilish qismi; biz o‘rnatish sxemasi, sathlar belgilari va suzib chiqishga hisobni beramiz.
KNS tanlovi bosqichma-bosqich
| Kattalik | Qanday aniqlanadi | Dastlabki ma’lumotlar |
|---|---|---|
| Kelish oqimi Qmax | notekislikni hisobga olgan maksimal soatlik | aholi, asboblar yoki tashlamalar grafigi; ҚМҚ 2.04.03-19, ҚМҚ 2.04.01-98 |
| Nasos unumdorligi Q | Qmax dan kam emas, rivojlanishni hisobga olib | kelish oqimi hisobi |
| Bosim H | geometrik balandlik + liniyadagi yo‘qotishlar + erkin bosim | belgilar, liniya uzunligi va diametri, chiqarish nuqtasi |
| Foydali hajm V | V = Q·t/4, t = 60/Z | nasos pasporti bo‘yicha ruxsat etilgan ishga tushishlar soni Z |
| Korpus chuqurligi | kollektor tagidan sathlar bo‘yicha pastga | tag belgisi, muzlash chuqurligi |
| Nasoslar soni | ishchi va zaxira | КНС-100 gacha 2 ta, КНС-150…КНС-300 da 3 ta |
| Ankerlash | korpus va plita og‘irligiga qarshi itaruvchi kuch | sizot suvlari sathi |
KNS liniyasi tipo‘lchamlari
Nominal — m³/soatdagi unumdorlik; tavsifdagi foydali hajm V = Q·t/4 bo‘yicha hisoblangan, korpus chuqurligi kollektoringiz belgisiga qarab tayyorlanadi.
To‘liq xususiyatli tipo‘lcham qatorlari — liniyalar sahifalarida.
KNS tanlash haqida ko‘p beriladigan savollar
KNS qabul rezervuari hajmini qanday hisoblash mumkin?
Ishga tushish va to‘xtash sathlari orasidagi foydali hajm — V = Q·t/4, bu yerda Q — nasos unumdorligi, t — minimal sikl: 60 daqiqa pasport bo‘yicha soatiga ruxsat etilgan ishga tushishlar soniga bo‘linadi. Formula eng yomon holatni — unumdorlikning yarmiga teng kelish oqimini oladi; korpusning to‘liq hajmi to‘xtash sathi ostidagi zona va avariya sathigacha zaxira hisobiga kattaroq.
KNS nasosiga qanday bosim kerak?
Geometrik ko‘tarish balandligi, bosimli liniyadagi yo‘qotishlar va chiqishdagi erkin bosim yig‘indisi. Yo‘qotishlar quvur uzunligi, diametri va armatura bo‘yicha hisoblanadi; uzun liniyada ular ko‘tarish balandligining o‘zidan oshishi mumkin.
Maydalagichli nasos qachon kerak?
Sarf kichik, bosimli liniya esa uzun va kichik diametrli bo‘lganda: bitta uy, kafe, yerto‘la. Kesuvchi mexanizm aralashmalarni maydalaydi va ingichka quvur tiqilmaydi. Qishloqlar va yirik obyektlar uchun erkin o‘tish yo‘lli nasoslar olinadi — katta sarflarda ular ishonchliroq.
Elektr o‘chsa, KNS bilan nima bo‘ladi?
Nasoslar to‘xtaydi, oqova esa kelaveradi: rezervuar avariya sathigacha to‘ladi, keyin kollektorda dimlanish boshlanadi. Uzilishlar bo‘lib tursa, generatordan kiritish, telefonga avariya signali va kerak bo‘lsa avariya hajmi ko‘zda tutiladi.
Sizot suvlari yuqori bo‘lsa, KNS qo‘ysa bo‘ladimi?
Bo‘ladi, bu odatiy holat: korpus beton plitaga qo‘yiladi va plita hamda uning chiqib turgan qismi ustidagi grunt og‘irligi itaruvchi kuchni zaxira bilan yopadigan qilib ankerlanadi. Ankerlash hisobini mahsulot bilan beramiz, montaj vaqtida esa kotlovan suv pasaytirish bilan quritiladi.
Mavzu bo‘yicha
Belgilar va sarfni yuboring —
stansiyani hisoblaymiz.
Maksimal kelish oqimi yoki obyekt tarkibi, kollektor tagi belgisi, bosimli liniya uzunligi va diametri, chiqarish nuqtasi belgisi, sizot suvlari sathi. Nasoslarning ishchi nuqtasi, foydali hajm, korpus chuqurligi va ankerlash hisobini qaytaramiz.
KNSNI HISOBLASH